Rothko en ik: waarom zijn kleurfilosofie mijn werk fundamenteel veranderde
Er is een moment dat ik mezelf nooit volledig heb kunnen verklaren. Ik stond voor een groot Rothko in het MoMa in New York, een werk dat ik al talloze keren in boeken en op het internet had gezien, en toch was het anders dan ik had verwacht. Niet indrukwekkender, niet mooier in de klassieke zin. Het was alsof het werk niet iets toonde maar iets deed. Een kleur die bewoog zonder te bewegen. Een spanning die voelbaar was voordat ik er een woord voor had.
Ik was toen nog aan het zoeken naar wat ik wilde maken. Ik schilderde, experimenteerde, was gefascineerd door kleur maar wist nog niet precies waarom. Na die middag in het Stedelijk wist ik het beter. Niet als concept, maar als gevoel. En dat gevoel is sindsdien de rode draad in alles wat ik maak, inclusief de Ombre-serie die nu de kern vormt van KOJO Art.
Dit is geen kunstkritisch essay over Rothko. Er zijn genoeg mensen die zijn werk beter analyseren dan ik. Dit is een poging om te beschrijven wat zijn filosofie met mij heeft gedaan, hoe ze mijn kijk op kleur, compositie en de bedoeling van kunst heeft verschoven, en waarom ik denk dat die filosofie even relevant is voor een eigentijds interieur als voor een museumzaal.
1. De Eerste Ontmoeting: Kleur Die Voelt
Ik ben opgegroeid met het idee dat kunst iets moest uitbeelden. Een landschap, een portret, een verhaal. Abstracte kunst was iets wat ik intellectueel accepteerde maar niet werkelijk voelde. Rothko veranderde dat, maar niet op de manier die ik had verwacht.
Wat me trof was niet zijn techniek, niet zijn compositie, niet de perfecte verhoudingen van zijn kleurvelden. Het was het feit dat de kleur een richting had. Rood dat naar boven trekt. Oranje dat de lucht in lijkt te willen. Een warm geel aan de onderkant dat de aarde lijkt te zijn. Zonder een boom, een horizon of een figuur te tonen, vertelde het doek iets over boven en beneden, zwaar en licht, warmte en verlangen.
Dat is het moment waarop ik begreep dat kleur niet decoratief is maar informatief. Dat een kleur niet zegt hoe iets eruitziet, maar hoe iets aanvoelt. En dat het verschil tussen die twee de kern is van wat abstracte kunst vermag.
“Kleur is niet iets wat je ziet. Het is iets wat je ondergaat.”
— Jordy Koumans, kunstenaar & oprichter van KOJO Art
Rothko zei ooit dat hij geïnteresseerd was in het uitdrukken van basale menselijke emoties: tragedie, extase, ondergang. Niet in relaties tussen kleuren of compositorische structuur. De kleur was het voertuig, niet het doel. Dat principe klinkt simpel, maar het heeft verstrekkende consequenties voor hoe je een doek benadert.
Het betekent dat elke kleurkeuze een morele keuze is, bijna. Je kiest niet wat mooi is, je kiest wat waar is. En die vraag, wat is waar voor dit werk, is lastiger dan hij lijkt.
2. Wat Rothko Mij Leerde over Intentie
Het grootste misverstand over Rothko, en over abstracte kunst in het algemeen, is dat het makkelijk is. Vlakken schilderen, kleuren naast elkaar zetten, klaar. Wie even de moeite neemt om te begrijpen hoe Rothko werkte, ziet iets anders: een kunstenaar die obsessief en nauwgezet was, die dezelfde compositie tientallen keren herhaalde, die tot vijftien of meer verflagen aanbracht voordat hij tevreden was.
De eenvoud was geen vertrekpunt. Het was het resultaat van een lang proces van weglaten.
Dat heeft mij meer geleerd over schilderen dan welk technisch handboek ook. Niet hoe je een compositie opbouwt, maar waarom je dingen weglaat. Elk element dat je toevoegt trekt aandacht van het centrale gevoel. Een lijn, een vorm, een textuur die te nadrukkelijk is, laat de kijker bij het oppervlak. Rothko wilde dat de kijker erdoorheen ging, niet ernaar keek.
In de Ombre-serie heb ik die logica volledig omarmd. Een ombre-overgang is op het eerste gezicht simpel: kleur A gaat over in kleur B. Maar de vraag is altijd waar die grens ligt. Hoe breed is de overgang? Op welk punt verliest kleur A zijn identiteit en begint kleur B zichzelf te worden? Is de overgang snel en dramatisch, of langzaam en nauwelijks waarneembaar?
Al die beslissingen bepalen of een werk spanning heeft of rust, urgentie of kalmte. En ze zijn pas zichtbaar als je ze verkeerd maakt.
💡 Uit mijn atelier: Ik schilder elke ombre-overgang minimaal drie keer opnieuw voor ik tevreden ben. De eerste versie is altijd te scherp of te vaag. De tweede is dichter bij de intentie. De derde is pas de eerlijke versie.
De Logica van Lagen
Rothko werkte in dunne, transparante lagen. Niet omdat hij van techniek hield, maar omdat hij wist dat gesatureerde verf direct op doek een andere kwaliteit heeft dan dezelfde kleur in meerdere lagen opgebouwd. De eerste methode geeft kleur. De tweede geeft licht.
In acrylverf werkt dat anders dan in olieverf, maar het principe is hetzelfde. Een kleur die opgebouwd is, heeft een diepte die je voelt maar niet kunt aanwijzen. Je kijkt ernaar en denkt: er is iets in die kleur. En dat klopt, er zijn drie of vier lagen die samen iets creëren wat geen enkele laag afzonderlijk had.
Dat is de paradox van transparantie in schilderkunst. Je maakt iets zichtbaar door het te verbergen.
3. Kleur als Taal: Hoe Ik Kies
Een van de meest bevrijdende inzichten die Rothko me gaf, is dat kleurkeuze niet gaat over wat mooi is of wat trending is. Het gaat over wat een kleur doet met de kijker op dat specifieke moment, in die specifieke context.
Warmrood trekt aan. Het is actief, aanwezig, wil iets. Diepblauw trekt terug. Het is contemplatief, stil, nodigt in. Niet omdat dat universele wetten zijn, maar omdat kleur zo in onze perceptie werkt. Rothko kende die mechanismen en zette ze bewust in, niet als truc maar als taal.
In de Ombre-serie vertaal ik dat naar overgangen tussen zulke tegengestelde krachten. Roze naar terracotta: zachtheid die verwarmt. Koud grijs naar warm beige: stilte die open gaat. Diepblauw naar lila: contemplatie die begint te fluisteren.
Elke overgang heeft een richting. Niet visueel, maar emotioneel. En de keuze voor die richting is altijd een keuze over wat ik wil dat iemand voelt als ze voor het werk staan. Niet wat ze denken, niet wat ze begrijpen. Wat ze voelen.
Waarom Ik Nooit Begin met Trending Kleuren
Ik word regelmatig gevraagd of ik werk met kleurenpaletten van interieurstylisten of kleurentrends. Het antwoord is nee, maar niet omdat ik die trends vervelend vind. Het is omdat ze de verkeerde vraag stellen.
Een trendkleur antwoordt op de vraag: wat past nu? Die vraag is legitiem voor een kussen of een verfpot. Maar als je een schilderij maakt dat iemand tien jaar aan de muur wil hebben, is de vraag anders: wat is tijdloos waar? En dat is een vraag die kleur niet kan beantwoorden op basis van een Pantone-rapport.
Rothko schilderde nooit voor zijn tijd. Hij schilderde voor een menselijke toestand die geen seizoen kent. Tragedie, extase, verlangen naar verbinding. Die emoties zijn niet trendy. Ze zijn constant.
🎨 De Ombre-Collectie
Abstracte kleurovergangen die vertrekken vanuit emotie, niet trend. Handgeschilderd in acrylverf, met meerdere transparante lagen voor diepte en lichtwerking.
4. Het Moment Waarop Ik Echt Begreep Wat Hij Bedoelde
Er is een werk in mijn atelier dat ik nooit heb verkocht. Niet omdat ik het niet wilde, maar omdat ik op een avond, terwijl ik ermee bezig was, iets voelde wat ik niet had verwacht. Een kleurveld van warm terracotta dat langzaam overging in een bijna grijsachtig roze, met daartussen een moment van puur oranje dat nauwelijks een centimeter breed was.
Op dat moment, in dat dunne streepje oranje, zat al het licht van de avondzon. Niet als referentie. Niet omdat ik de avondzon wilde schilderen. Maar omdat de kleuren zo waren gekozen en zo waren opgezet dat ze precies dat gevoel activeerden.
Ik begreep toen wat Rothko bedoelde met zijn beroemde uitspraak dat mensen die voor zijn werk huilen dezelfde religieuze ervaring hebben als hij had tijdens het schilderen. Het gaat niet om identificatie met een beeld. Het gaat om resonantie met een gevoel. En dat gevoel hoeft geen naam te hebben.
Dat werk hangt nog steeds in mijn atelier. Het herinnert me eraan waarom ik dit doe.
“Abstracte kunst vraagt niets van je. Ze geeft. De enige voorwaarde is dat je stopt met kijken en begint met voelen.”
— Jordy Koumans, kunstenaar & oprichter van KOJO Art
5. Rothko's Weigering en Wat Ik Daarvan Heb Geleerd
In 1958 kreeg Rothko de opdracht om muurschilderingen te maken voor het Four Seasons restaurant in New York, een van de meest exclusieve eetgelegenheden van die tijd. Hij werkte maandenlang aan de serie, maakte donkere, intense werken, en trok zich uiteindelijk terug.
Zijn reden: hij weigerde dat zijn kunst decoratie werd voor rijke mensen die er niet naar keken.
Die beslissing heeft me altijd gefascineerd, niet als romantisch gebaar maar als kunstenaarslogica. Hij begreep dat context het werk verandert. Een schilderij in een restaurant is een ander object dan hetzelfde schilderij in een kapel. Niet visueel, maar functioneel. En als de functie de betekenis ondermijnt, is het werk niet meer wat het was.
Ik denk daar aan als mensen vragen of mijn werk ook als losse print beschikbaar is, als poster op dunne papier, goedkoop en snel. Het antwoord is nee, maar niet uit trots. Het is omdat ik weet dat een kleurovergang in hoge kwaliteitsdruk op stevig papier of doek een andere ervaring geeft dan dezelfde afbeelding op posterkarton. De kwaliteit van de drager verandert hoe de kleur landt. En als de kleur niet goed landt, doet het werk niet wat het moet doen.
Rothko's weigering was een daad van integriteit tegenover zijn werk. Dat is een standaard die ik probeer te handhaven, ook als het soms commercieel minder voor de hand ligt.
6. Colour Field Painting in een Modern Interieur: Meer dan Esthetiek
Er is een reden waarom Rothko-geïnspireerde kunst zo goed werkt in moderne interieurs. Het is niet omdat de kleuren mooi zijn, hoewel ze dat ook zijn. Het is omdat kleurveldkunst iets doet met een ruimte wat geen ander type kunst doet: het vertraagt.
Een ruimte met een figuratief schilderij vraagt je iets te bekijken. Een ruimte met een kleurveldwerk vraagt je iets te zijn. Het onderscheid klinkt vaag, maar je merkt het direct als je een kamer binnenloopt. De aanwezigheid van een groot, rustig kleurveld aan de muur creëert een ander soort stilte dan een blanco muur. Het is een bewuste stilte, een uitgenodigde stilte.
Dat is precies wat Rothko wilde. En het is precies waarom ik geloof dat zijn filosofie zo relevant is voor de manier waarop mensen vandaag wonen.
Hoe de Ombre-Serie Dit Vertaalt
De Ombre-serie is niet gemaakt als directe verwijzing naar Rothko. Maar ze deelt zijn kernprincipes: kleur als primaire taal, eenvoud als resultaat van weglaten, en de overtuiging dat een werk iets moet doen met de kijker, niet alleen iets moet tonen.
Een zacht roze-naar-terracotta ombre boven een bank nodigt anders uit dan een landschapsschildering. Het vraagt niet om interpretatie. Het geeft gewoon warmte. Een koel blauw-naar-lila ombre in een slaapkamer doet niets anders dan de ruimte tot rust brengen. Niet als therapie, maar als aanwezigheid.
Dat is de praktische vertaling van Rothko's filosofie naar een eigentijdse wooncontext. Niet als imitatie, maar als voortzetting van dezelfde vraag: wat doet kleur met een mens?
💡 Tip: Hang een ombre werk op ooghoogte op een muur die je dagelijks passeert, niet als blikvanger maar als constante aanwezigheid. Na een week merk je dat je er anders op reageert dan in het begin. Dat is geen gewenning. Dat is de kleur die begint te werken.
7. Wat Ik Nog Steeds van Hem Leer
Rothko stierf in 1970. Zijn werk is nu meer dan vijftig jaar oud. En toch is er geen enkel werk van hem dat ik als gedateerd ervaar. Dat is buitengewoon zeldzaam in de kunstgeschiedenis.
De reden is, denk ik, dat hij nooit schilderde over zijn tijd. Hij schilderde over de menselijke conditie, en die verandert niet. Tragedie en extase zijn geen culturele constructies. Ze zijn biologisch, neuraal, fundamenteel.
Wat ik nog steeds van hem leer, elke keer als ik zijn werk zie of zijn woorden lees, is dat precisie en eenvoud niet hetzelfde zijn als minimalisme. Rothko was niet minimalistisch in zijn intentie. Hij was maximaal in zijn intentie en minimalistisch in zijn middelen. Dat is een heel ander vertrekpunt.
In mijn eigen werk probeer ik die verhouding te vinden. Niet zo weinig mogelijk doen, maar zo weinig mogelijk gebruiken om zo veel mogelijk te bereiken. Elke verflaag moet er zijn. Elke kleurkeuze moet kloppen. Maar niets hoeft uitgelegd te worden.
Dat is het hoogste wat ik van Rothko heb geleerd. Niet een techniek. Een standaard.
🌅 Maandelijks nieuwe kleurwerken
Elke maand een nieuw colour field werk, vanuit dezelfde filosofie. Colour field kunst die iets doet, niet alleen iets toont.
Conclusie: Kleur als Daad
Rothko inspireerde me niet omdat hij mooi schilderde. Hij inspireerde me omdat hij precies wist waarom hij schilderde, en dat waarom in elk werk aanwezig was. Zonder toelichting, zonder titel die uitlegde wat je moest voelen, zonder figuur die je de weg wees.
Kleur alleen. En toch alles.
Dat is de standaard die ik mezelf stel in de Ombre-serie en in alle andere werken die ik maak. Niet elke kleur hoeft drama te hebben. Niet elk werk hoeft te overweldigen. Maar elk werk moet eerlijk zijn. Een kleur die ik kies omdat ze mooi is, is een leugen. Een kleur die ik kies omdat ze waar is, is kunst.
Rothko wist dat. En ik leer het, elke dag opnieuw, aan de ezel.
Veelgestelde Vragen
Hoe beïnvloedt Rothko jouw werk concreet?
Zijn invloed zit in de beslissingen die ik maak voordat ik begin: welke emotie wil ik dat dit werk oproept? Pas als ik dat weet, kies ik de kleuren. Niet andersom. Dat is de kern van zijn filosofie en de kern van mijn werkwijze.
Is de Ombre-serie direct geïnspireerd op Rothko?
Niet direct, maar wel fundamenteel. Rothko heeft mijn begrip van wat kleur kan doen verschoven. De Ombre-serie is geen verwijzing naar zijn werk, maar deelt dezelfde filosofie: kleur als emotie, eenvoud als middel, aanwezigheid als doel.
Wat is het grootste verschil tussen jouw werk en Rothko?
Schaal en medium zijn de meest voor de hand liggende verschillen. Rothko werkte monumentaal in olieverf. Ik werk in acrylverf op formaten die passen bij een eigentijds interieur. Maar het grootste inhoudelijke verschil is dat mijn werk minder confronterend is. Rothko wilde overweldigen. Ik wil uitnodigen. Dat is een verschillende relatie met de kijker, maar vanuit dezelfde overtuiging: kleur moet iets doen.
Welke andere kunstenaars inspireren je naast Rothko?
Barnett Newman, voor zijn radicale reductie en het concept van de 'zip'. Agnes Martin, voor haar bijna meditieve gebruik van lichte kleur en lijn. En buiten de colour field beweging: de manier waarop Japanse kunstenaars omgaan met negatieve ruimte en stilte als compositie-element.
📚 Lees ook
🎨 Mark Rothko: Biografie, Beroemde Werken & Invloed op Modern Interieur
De volledige gids over Rothko's leven, werk en erfenis
📐 Barnett Newman: Zip Paintings & Minimalisme
Rothko's tijdgenoot en zijn radicale benadering van colour field painting
🌿 Ma (間): De Kunst van Negatieve Ruimte in je Interieur
Hoe stilte en ruimte werken in kunst en interieur
Over KOJO Art
KOJO Art is de merknaam waaronder ik, Jordy Koumans, schilder en verkoop. Van zachte ombre overgangen tot pure kleurvlakken, elk werk vertrekt vanuit dezelfde filosofie: kleur als emotie. Ontdek originele schilderijen, hoogwaardige prints en maandelijkse nieuwe werken via Print Club. Wereldwijd verzonden vanuit Nederland.
