Van kleur naar kunst: hoe Monica Rotgans' boek mijn kijk op kleur heeft veranderd

⏱️ 9 minuten leestijd

Er zijn maar weinig goede kleurenboeken in het Nederlands. De meeste standaardwerken over kleurtheorie zijn vertaald uit het Engels of Duits, en missen daardoor iets in de directheid waarmee ze tot je spreken. Van kleur naar kunst van Monica Rotgans is een uitzondering. Het is een Nederlandstalig boek over kleur dat serieus neemt wat het belooft: de verbinding tussen kleurtheorie en de praktijk van het maken.

Ik gebruik het als inspiratiebron en naslagwerk, naast A Dictionary of Color Combinations van Sanzo Wada. Ze vullen elkaar aan op een manier die ik hieronder uitleg.

Wie is Monica Rotgans?

Monica Rotgans is een Nederlandse kunstenaar en docente die zich heeft gespecialiseerd in kleur en kleurgebruik in de beeldende kunst. Van kleur naar kunst is geschreven vanuit de praktijk van een maker, niet vanuit de theorie van een academicus. Dat merk je aan de toon: toegankelijk, direct, met veel aandacht voor hoe kleur werkt op het doek in plaats van op papier.

Het boek is in Nederland relatief onbekend buiten kunstonderwijs-kringen, wat het des te interessanter maakt als naslagwerk. Je vindt er informatie die je in de gangbare Engelstalige literatuur niet zo snel tegenkomt, en zeker niet in het Nederlands.

Wat staat er in het boek?

Van kleur naar kunst behandelt kleurtheorie vanuit meerdere invalshoeken: de fysica van licht en kleur, de psychologie van kleurwaarneming, en de toepassing van kleur in de beeldende kunst. Rotgans bespreekt klassieke kleurmodellen maar vertaalt ze consequent naar de praktijk van de schilder.

Onderwerpen die aan bod komen:

• Kleurcontrasten en hoe ze werken op het oog
• De invloed van omgevingskleuren op de waarneming van een kleur
• Kleurtemperatuur en hoe warm en koud licht een compositie sturen
• Kleurharmonie en wanneer spanning nuttiger is dan harmonie
• De psychologische werking van kleuren en wat dat betekent voor de kijker

Wat het boek onderscheidt van veel andere kleurentheorie is de aandacht voor waarneming. Rotgans legt uit waarom kleuren er anders uitzien afhankelijk van wat er omheen staat, hoe licht de kleur verandert, en hoe je als schilder bewust kunt sturen op wat de kijker ervaart.

Hoe gebruik ik het boek in mijn werk

Ik gebruik Van kleur naar kunst niet als stappenplan maar als naslagwerk. Als ik tegen een kleurprobleem aanloop in een schilderij — een combinatie die niet klopt, een compositie die niet rust — pak ik het boek erbij om te begrijpen wat er aan de hand is.

Dat is een andere manier van werken dan met Wada. Wada gebruik ik voor het schilderen, als startpunt voor een palet. Rotgans gebruik ik tijdens of na het schilderen, als ik wil begrijpen waarom iets werkt of niet werkt. De twee boeken vullen elkaar daardoor goed aan.

Kleurtheorie zichtbaar in mijn schilderijen

De inzichten uit Van kleur naar kunst zijn direct terug te zien in mijn werk. Drie schilderijen die dat goed illustreren:

Soho | Origineel — een schilderij waarin kleurtemperatuur de compositie stuurt. Warme en koele tinten wisselen elkaar af op een manier die spanning geeft zonder dat er een dominante kleur is. Precies het soort evenwicht dat Rotgans beschrijft als ze het heeft over thermisch contrast.

Pale Divide | Origineel — gebaseerd op palet #134 uit Wada, maar de verhoudingen zijn bepaald op basis van kleurtheorie. De gedempte zalmroze werkt als accent juist omdat de omgeving zo neutraal is — een principe dat Rotgans uitgebreid bespreekt.

Arc | Origineel — een schilderij waarin de vorm en de kleur samenwerken. De gebogen lijn versterkt de kleurovergang; de kleur versterkt de beweging van de vorm. Dat samenspel tussen compositie en kleur is een van de centrale thema's in het boek.

Het verschil met andere kleurenboeken

Er zijn veel boeken over kleurtheorie. De bekendste zijn waarschijnlijk Interaction of Color van Josef Albers en The Art of Color van Johannes Itten. Beide zijn klassiekers, maar ook zwaar en abstract. Ze zijn geschreven voor een academisch publiek en vereisen tijd en concentratie om te doorgronden.

Rotgans is toegankelijker. Het boek is in het Nederlands, de voorbeelden zijn concreet, en de theorie wordt consequent vertaald naar de praktijk van het maken. Voor een zelfstandig werkende kunstenaar die geen kunstacademie heeft gevolgd, is dat een groot verschil.

Dat wil niet zeggen dat Rotgans oppervlakkig is. De theorie is solide en de inzichten zijn genuanceerd. Maar de drempel is lager, en dat maakt het boek bruikbaarder als dagelijks naslagwerk.

Kleurtheorie in de praktijk: wat ik er concreet mee doe

In mijn werk gebruik ik veel gedempte, gebroken kleuren — kleuren die al iets van grijs of wit in zich dragen. Dat is een bewuste keuze, maar het brengt ook een risico met zich mee: gedempte kleuren kunnen snel dood aanvoelen als de verhoudingen niet kloppen.

Rotgans legt uit hoe kleurcontrast werkt bij lage verzadiging: kleine verschillen in toon of temperatuur worden groter waargenomen als de omgeving neutraal is. Dat inzicht heeft me geholpen om bewuster te werken met de verhoudingen in mijn paletten — niet meer kleur toevoegen, maar slimmer omgaan met wat er al is.

Dit is het soort inzicht dat je niet vindt in een inspiratieboek als Wada. Het vereist theorie, en Rotgans levert die op een manier die ik direct kan toepassen.

Voor wie is dit boek?

Van kleur naar kunst is geschikt voor iedereen die serieus met kleur werkt en de theorie erachter wil begrijpen. Dat kan een beginnende schilder zijn die grip wil krijgen op kleurharmonie, maar ook een ervaren kunstenaar die zijn intuïtie wil onderbouwen met kennis.

Het boek is in het Nederlands, wat het toegankelijk maakt voor een breed publiek. De theorie is niet te zwaar, de voorbeelden zijn concreet, en het formaat is overzichtelijk. Het is geen boek dat je van voor naar achter leest, maar een naslagwerk dat je steeds opnieuw oppakt als je een specifieke vraag hebt.

Van kleur naar kunst en A Dictionary of Color Combinations: samen sterker

Als je meer wilt lezen over hoe ik Wada gebruik in mijn werk, lees dan ook:

• Sanzo Wada's Dictionary of Color Combinations: het kleurenboek dat kunstenaars al 90 jaar inspireert
• A Dictionary of Color Combinations: de complete gids voor kunstenaars

Veelgestelde vragen

Waar kan ik Van kleur naar kunst van Monica Rotgans kopen?
Het boek is verkrijgbaar via Nederlandse boekhandels en online. Zoek op de titel en de naam van de auteur.

Is het boek geschikt voor beginners?
Ja. De theorie is toegankelijk geschreven en de voorbeelden zijn concreet. Je hoeft geen voorkennis te hebben om er iets aan te hebben.

Gebruik jij het boek voor elke schilderij?
Niet voor elke schilderij. Ik pak het erbij als ik een kleurprobleem wil begrijpen of als ik mijn intuïtie wil toetsen aan theorie.

Wat is het verschil met Sanzo Wada?
Wada is een inspiratieboek: kant-en-klare kleurencombinaties als startpunt. Rotgans is een theoretisch naslagwerk: uitleg over waarom kleuren werken zoals ze werken. Ze vullen elkaar aan.

Gerelateerde artikelen

• A Dictionary of Color Combinations: de complete gids voor kunstenaars
• Sanzo Wada's Dictionary of Color Combinations: het kleurenboek dat kunstenaars al 90 jaar inspireert
• Van boek naar doek: hoe ik A Dictionary of Color Combinations gebruik in mijn werk