Utsuroi: abstracte schilderijen met Japanse inspiratie

LICHT IN OVERGANG · JORDY KOUMANS

⏱️ 9 minuten leestijd

Er is een moment waarop de avondlucht nog warm is, maar de dag eigenlijk al voorbij.

Het roze verdwijnt niet ineens. Eerst wordt het doffer. Dan schuift er iets grijs doorheen. Het donker komt dichterbij, terwijl aan de horizon nog een laatste strook licht blijft hangen.

Je kunt ernaar kijken en denken: een zonsondergang. Maar wat mij als schilder bezighoudt, is juist dat kleine moment erbinnen. De overgang. Het ogenblik waarop een kleur niet meer helemaal is wat hij net nog was.

Daarover gaat mijn nieuwe collectie Utsuroi | Licht in overgang.

Ik ben Jordy Koumans, de kunstenaar achter KOJO Art. Vanuit mijn atelier in Carré in Tilburg vertaal ik in deze collectie mijn fascinatie voor Japan en de natuur naar originele abstracte schilderijen in acryl op paneel. Geen geschilderde landschappen, maar kleurvelden die iets oproepen van dageraad, windstil water, schaduw en het laatste licht.

Daarbij is er nog een belangrijke invloed: A Dictionary of Color Combinations van Sanzo Wada. Zijn kleurcombinaties hebben een wezenlijke rol gespeeld in het proces achter Utsuroi. De natuur geeft mij een moment om te verbeelden; Wada helpt mij scherper te kijken naar de kleuren waarmee ik dat moment kan oproepen.

Wat betekent Utsuroi voor mijn schilderijen?

Utsuroi (移ろい) verwijst naar verandering en overgang. Voor mij is het een passende naam voor een collectie die draait om wat langzaam verschuift.

Licht dat zachter wordt. Kleuren die naar elkaar toe bewegen. Een landschap dat onder een dunne nevel zijn scherpte verliest.

Dat zijn geen grote gebeurtenissen. Je kunt ze gemakkelijk missen. Toch zijn het juist die momenten die mij blijven bezighouden. Niet alleen vanwege hun schoonheid, maar omdat ze nooit helemaal vast te houden zijn. Zodra je denkt dat je precies ziet wat er gebeurt, is het alweer veranderd.

Met verf probeer ik zo’n overgang niet letterlijk stil te zetten. Ik zoek naar een compositie waarin iets van die beweging voelbaar blijft. Een strak vlak kan houvast geven. Daarbinnen mag kleur juist aarzelen.

Van Japanse natuur naar abstracte kunst

Mijn belangstelling voor Japan komt in deze collectie samen met mijn liefde voor kleur en compositie. Ook mijn fascinatie voor ukiyo-e, de Japanse prentkunst, klinkt erin door. Niet doordat ik prenten naschilder, maar in de aandacht voor vlakverdeling, uitsnede en de sfeer van een voorbijgaand moment.

Hoeveel heb je nodig om een landschap op te roepen? Moet je een boom schilderen om beschutting te laten voelen? Heeft water een herkenbare oever nodig? Kun je de warmte van een ochtend vangen zonder de zon af te beelden?

In Utsuroi laat ik veel herkenbare details achterwege. Wat overblijft, is de verhouding tussen kleuren. Een donker buitenvlak rond een lichter midden. Een warme tint die langzaam koeler wordt. Een grens die op de ene plek duidelijk is en op een andere bijna verdwijnt.

Voor mij begint daar de ruimte van abstracte kunst: ik geef een richting, maar niet het volledige beeld. Wat jij erin ziet, hoeft niet precies hetzelfde te zijn als wat ik erin heb gelegd.

Ik schilder niet hoe een landschap eruitziet. Ik zoek naar wat ervan overblijft wanneer je je ogen sluit.

Sanzo Wada: van kleurcombinatie naar gevoel

Naast mijn fascinatie voor Japanse natuur is A Dictionary of Color Combinations van Sanzo Wada een belangrijke bron voor Utsuroi. Het boek helpt mij om niet alleen naar een losse kleur te kijken, maar vooral naar wat er gebeurt wanneer kleuren elkaar ontmoeten.

Een roze tint vertelt niet overal hetzelfde verhaal. Naast een donkere kleur kan hij oplichten. Tussen warmere aardetinten kan dezelfde tint juist zachter worden. Voor mij zit daar de waarde van Wada’s kleurcombinaties: ze nodigen uit om verder te kijken dan de kleuren die ik vanzelf bij elkaar zou zoeken.

In Utsuroi komen die kleurrelaties samen met mijn eigen natuurassociaties en composities. Een palet op papier is nog geen schilderij. Op een paneel veranderen de verhoudingen: een kleur wordt een groot buitenvlak, een andere krijgt ruimte in het midden, en daartussen ontstaan overgangen. De verf, de schaal en de omliggende kleuren bepalen mee wat er uiteindelijk gebeurt.

Als je de werken hieronder bekijkt, let dan eens op die ontmoeting tussen buitenvlak en midden. Bij Asayake omringt koraalrood de zachtere nuances. Bij Kokage staat olijfgroen naast warmere roze-bruine tinten. Bij Zanshō maakt een diep blauwgroen buitenvlak het lichte midden zichtbaar. Zo kun je kijken naar de kleurrelaties die voor mij, mede door Wada, zo belangrijk zijn geworden.

In Van boek naar doek: hoe ik A Dictionary of Color Combinations gebruik in mijn werk laat ik uitgebreider zien hoe ik van een kleurenpalet naar een eigen schilderij ga. Wil je eerst het boek leren kennen? Lees dan mijn complete gids over A Dictionary of Color Combinations van Sanzo Wada.

De natuur geeft mij een sfeer. Sanzo Wada helpt mij de mogelijkheden van kleur te onderzoeken. In het schilderij komen die twee samen.

Van inspiratie naar schilderij: de volledige Utsuroi-collectie

Hieronder neem ik je mee langs alle twaalf werken. Bij drie schilderijen laat ik ook een conceptueel inspiratiebeeld zien: links de sfeer die ik zoek, rechts het schilderij. Daartussen het moment dat ik probeer mee te nemen. De andere werken sluiten aan met hun eigen beeld en verhaal.

Shinonome en Asayake: twee momenten van de ochtend

Bij Shinonome is de nacht nog aanwezig. Gedempt violet, indigo en koele blauwe nuances bewegen naast elkaar. Er verandert iets, maar voorzichtig. Asayake brengt een andere energie: koraalrood, oudroze en gedempte terracotta geven het eerste licht warmte. Naast elkaar vertellen deze werken voor mij iets over het verschil tussen het vermoeden van een nieuwe dag en de gloed die daarop volgt.

Kokage en Komorebi: onder het bladerdak

Soms krijgt licht juist betekenis doordat het wordt tegengehouden. Komorebi draait om het gefilterde licht dat door bladeren valt. Kokage zoekt de beschutting eronder. Het ene gaat over wat door het bladerdak heen komt. Het andere over de rust die eronder ontstaat. Twee werken die in mijn hoofd bij elkaar horen, zonder hetzelfde te vertellen.

Nagi, Kasumi en Shigure: wanneer grenzen zachter worden

Bij Nagi denk ik aan water nadat de wind is gaan liggen. Het oppervlak wordt rustiger, maar is niet leeg. Blauw, teal en gedempte groene nuances laten iets van diepte en weerspiegeling vermoeden.

Bij Kasumi verschuift de aandacht naar nevel. Grijsgroen en warmere olijftinten brengen afstand en nabijheid dichter bij elkaar. De kleuren blijven aanwezig, maar lijken minder nadrukkelijk te worden.

Shigure heeft een donkerder karakter. Aubergine, mauve en warme aardetinten verwijzen naar een korte regenbui in de late herfst of vroege winter. Geen geschilderde regendruppels. Ik zoek naar het moment waarop regen de kleuren van een landschap verandert. Alles wordt iets zwaarder, dichter, stiller.

Chisō en Iwahada: verandering heeft ook een ander tempo

Niet iedere overgang is in een paar minuten te zien. Sommige veranderingen laten zich pas lezen in lagen. Chisō verwijst naar aardlagen. Warme roze-bruine tinten en een lichter midden roepen voor mij iets op van klei, leem en de diepte onder een oppervlak.

Bij Iwahada staat de huid van een rots centraal. Roestbruin omringt zachtere roze en terracottakleurige nuances. Steen lijkt onveranderlijk, maar een verweerd oppervlak laat juist zien hoeveel er is gebeurd. Niet het licht dat over een landschap schuift, maar het landschap zelf dat langzaam verandert.

Yūyake, Zanshō en Yoru no Yuki: het laatste licht

Yūyake zoekt de warme gloed van de avondlucht. Gebrand oranje ontmoet mauve en oudroze. Bij Zanshō komt het donker dichterbij: een diep blauwgroen buitenvlak omsluit een warmer, lichter midden. Het laatste licht wordt zichtbaar door de diepte eromheen.

Yoru no Yuki brengt de collectie naar de nacht. Houtskoolzwart, warm grijs en gebroken wit verwijzen naar sneeuw die nog zacht oplicht wanneer de omgeving donker is geworden. Ik vind het bijzonder hoe weinig licht er soms nodig is om toch iets te blijven zien.

Waarom ik ook de ruimte achter het schilderij meeschilder

Utsuroi gaat niet alleen over wat er op de voorkant gebeurt. Ik schilder de werken met acrylverf op paneel. De verf bouw ik laag voor laag op, met aandacht voor zachte overgangen en de subtiele textuur van het oppervlak.

Aan de achterkant zit een houten afstandhouder van drie centimeter. Daardoor hangt het paneel evenwijdig aan de muur, met ruimte erachter. Ook die achterkant krijgt kleur: Pruisisch blauw.

De afstand tot de wand en de donkere schaduwwerking maken de presentatie ruimtelijker. Het schilderij lijkt iets los te komen van de muur. Voor mij hoort dat bij het werk. De compositie eindigt niet helemaal bij de rand van het paneel. Ook de schaduw eromheen doet mee.

Welk schilderij past bij jouw ruimte?

Ik zou niet beginnen met de vraag welke kleur precies bij je bank past. Begin bij het werk waar je naar terug blijft kijken.

Misschien trekt de koelte van Shinonome je aan. Misschien juist het warme rood van Asayake, de beschutting van Kokage of het contrast van Zanshō. Kijk daarna naar de plek waar het zou kunnen hangen. Meet de wandruimte en markeer het formaat eens met schilderstape. De langgerekte werken zijn 40 × 20,5 cm; de vierkante schilderijen meten 40 × 40 cm.

Geef een werk ook wat ruimte om zich heen. Niet omdat een muur leeg moet blijven, maar omdat je de kleuren dan de aandacht kunt geven waarvoor je het schilderij hebt gekozen. Twijfel je? Je kunt me een foto van je ruimte sturen. Ik denk graag persoonlijk met je mee.

Veelgestelde vragen over Utsuroi

Welke rol speelt Sanzo Wada in Utsuroi?

A Dictionary of Color Combinations van Sanzo Wada is een belangrijke inspiratiebron voor mijn kleuronderzoek in deze collectie. Zijn kleurcombinaties helpen mij de relaties tussen kleuren te onderzoeken. Ik vertaal die inspiratie naar mijn eigen composities, kleurverlopen en associaties met de natuur.

Zijn de Utsuroi-schilderijen originele werken of prints?

Het zijn unieke, handgeschilderde originelen in acrylverf op paneel. Ik signeer ieder werk en lever het met een certificaat van echtheid.

Zijn het Japanse schilderijen?

Ik maak de werken zelf in Tilburg. Mijn fascinatie voor Japan, Japanse natuur, ukiyo-e en de kleurcombinaties van Sanzo Wada vormt een inspiratiebron. Utsuroi is mijn eigen abstracte vertaling daarvan.

Wat kosten de schilderijen?

De langgerekte werken van 40 × 20,5 cm kosten €175. De vierkante werken van 40 × 40 cm kosten €250. Op de collectiepagina vind je de actuele beschikbaarheid per schilderij.

Kan ik een schilderij ophalen of laten verzenden?

Je kunt je schilderij persoonlijk ophalen in mijn atelier in Carré in Tilburg. Ik verzend ook wereldwijd, zorgvuldig verpakt en verzekerd.

Gerelateerde artikelen: verder kijken naar kleur

In Van boek naar doek neem ik je verder mee in mijn schilderproces met Sanzo Wada’s kleurcombinaties. Mijn complete gids over A Dictionary of Color Combinations geeft meer achtergrond bij het boek. In wat A Dictionary of Color Combinations mij leerde over gedempte kleuren lees je verder over mijn belangstelling voor terughoudende kleurpaletten.

Wil je vanuit dit verhaal verder kijken naar mijn schilderijen? Ontdek mijn originele abstracte schilderijen of bekijk hoe ik met vloeiende kleurovergangen werk in Ombre.