Van Sanzo Wada naar Utsuroi: hoe kleurcombinaties schilderijen werden

KLEURONDERZOEK · JORDY KOUMANS

Van boekpagina naar schilderij

Sanzo Wada en het ontstaan van Utsuroi

⏱️ 8 minuten leestijd

Een paar kleurvlakken op een boekpagina. Meer is er soms niet nodig om anders te gaan kijken.

Sanzo Wada’s A Dictionary of Color Combinations gaf mij een vertrekpunt voor de kleurpaletten van Utsuroi. In mijn schilderijen Asayake, Kokage en Yoru no Yuki vertaal ik die combinaties naar buitenvlakken en zachte kleurovergangen. De kleuren uit het boek zijn de inspiratie; de compositie en de associaties met ochtendgloed, beschutting en sneeuw in de nacht zijn mijn eigen vertaling.

Die vertaling ontstaat niet alleen door kleuren te selecteren. Ik breng ze op, voeg ze samen en bouw mijn geometrische schilderijen op paneel op uit vele dunne lagen. Ook kleuren die je uiteindelijk niet afzonderlijk terugziet, blijven onderdeel van het werk. Juist die onderliggende lagen geven het voor mij diepte en laten het leven.

Bij mijn collectie Utsuroi | Licht in overgang speelde het boek naast mijn fascinatie voor Japan en de natuur een belangrijke rol. Niet als een recept dat ik precies moest volgen, maar als een verzameling ontmoetingen: wat gebeurt er wanneer dit rood naast dat groen staat? Hoe verandert een lichte tint in de buurt van zwart?

Ik ben Jordy Koumans, de kunstenaar achter KOJO Art. In mijn atelier in Carré in Tilburg maak ik abstracte schilderijen waarin kleur en compositie samen een sfeer oproepen. Hier leg ik drie paletten uit Wada’s boek naast mijn eigen werk. Niet ieder kleurvlak blijft hetzelfde. Juist het verschil tussen het boek en het schilderij vertelt iets over mijn vertaling.

Dit artikel bevat affiliatelinks naar Athenaeum Scheltema. Als je via zo’n link bestelt, kan ik een commissie ontvangen.

HET VERTREKPUNT

Hoe Sanzo Wada mijn Utsuroi-schilderijen inspireerde

Utsuroi draait voor mij om overgangen. De eerste warmte van de ochtend, de beschutting onder een boom, sneeuw die nog oplicht in het donker. Ik schilder die momenten niet als herkenbare landschappen. Ik zoek naar kleuren die iets van hun sfeer kunnen dragen.

Wada’s kleurcombinaties helpen mij om verder te kijken dan een losse mooie tint. Een kleur staat nooit helemaal op zichzelf. Het vlak ernaast bepaalt mee of hij warm, koel, helder of terughoudend lijkt. Op de boekpagina zie ik de kleuren naast elkaar. In mijn schilderijen krijgen ze andere verhoudingen, een andere schaal en ruimte om in elkaar over te gaan.

IN MIJN ATELIER

Hoe ik kleur opbouw: geometrie, afplaktape en vele dunne lagen

Een kleurcombinatie kiezen is iets anders dan een schilderij maken. De vlakken in het boek staan naast elkaar. Op mijn paneel krijgen de kleuren niet alleen een plek, maar ook een geschiedenis. Ik breng ze op, voeg ze samen en bouw verder op wat er al zit.

Een geometrische basis op paneel

Ik werk geometrisch op paneel en gebruik veel afplaktape. Daarmee begrens ik mijn vlakken en geef ik de compositie haar strakke opbouw. De duidelijke randen bieden houvast. Binnen die geometrie ontstaat juist ruimte voor zachtere overgangen en nuances die niet in één oogopslag te vangen zijn.

Dat spanningsveld hoort bij deze werken: een heldere vorm aan de buitenkant, met daarbinnen kleuren die minder vastomlijnd zijn. Het afplakken is dus niet alleen een praktische handeling. Het helpt mij om te bepalen waar een vlak eindigt en waar een andere kleur de ruimte krijgt.

Ook de kleuren die je niet direct ziet, doen mee

Mijn schilderijen ontstaan in vele dunne lagen. Ik gebruik daarbij niet alleen de kleuren die je uiteindelijk aan het oppervlak herkent. Er zitten ook andere kleuren onder. Ze zijn misschien niet meer als een afzonderlijk vlak aan te wijzen, maar maken wel deel uit van de opbouw.

Die onderliggende kleuren geven de werken voor mij diepte en laten ze leven. Wat je ziet, is niet één laatste kleur die alles daarvoor vervangt. Het is een geheel dat uit veel lagen is ontstaan. De zichtbare tinten dragen ook iets mee van wat eronder zit.

Daarom vertelt een paletvergelijking maar een deel van het verhaal. Wada’s combinaties laten zien waar mijn kleuronderzoek begint. Ze laten niet alle kleuren zien die tijdens het schilderen op het paneel terechtkomen. Tussen de inspiratie en het uiteindelijke werk zit het aanbrengen, samenvoegen en opbouwen van verf.

Dat is voor mij de verbinding met Utsuroi. De overgang zit niet alleen in het onderwerp of in het verloop tussen twee zichtbare kleuren. Hij zit ook in het maakproces: een werk krijgt zijn karakter door alles wat zich laag voor laag op het paneel verzamelt.

De vormgegeven paletvergelijkingen hieronder zijn digitale illustraties op basis van mijn boekfoto’s en productbeelden, geen scans van het boek. De kleuren zijn benaderingen. De originele productfoto staat telkens apart naast de tekst. Via de bronlink kun je mijn oorspronkelijke boekfoto bekijken.

Ontdek Asayake →

Van twee kleurvlakken naar een langzaam veranderend licht

In combinatie 014 staan Naples Yellow en Spinel Red naast elkaar. De kleuren zijn duidelijk van elkaar gescheiden, maar delen een warmte. Die combinatie zit in Asayake, mijn schilderij over de ochtendgloed.

In het werk is het rood niet alleen een strook naast een andere kleur. Het wordt een omhullend buitenvlak. Daarbinnen ontstaat een langgerekt veld waarin warme gele, roze en aardse nuances dichter naar elkaar toe bewegen.

Waar Wada twee begrensde vlakken toont, laat mijn schilderij de ontmoeting tussen de kleuren langer duren. De overgang krijgt ruimte. Dat past bij het moment dat ik met Asayake zoek: de nacht is nog maar net geweken en het licht begint de wereld warmte te geven.

Bekijk mijn oorspronkelijke boekfoto van combinatie 014 →

Ontdek Kokage →

De rust onder het bladerdak

Voor Kokage hoort deze combinatie bij het verhaal: Olive Buff, Carmine Red en Chromium Green. Een lichte olijfgele tint, karmijnrood en gedempt groen. Het rood brengt warmte tussen de twee groentinten.

In mijn schilderij krijgt het gedempte olijfgroen de rol van buitenvlak. Het midden bevat warmere roodbruine en zachte roze nuances. De kleuren blijven niet als drie losse blokken naast elkaar staan. Ze vormen een omgeving voor elkaar, met overgangen die de ene tint met de andere verbinden.

Kokage verwijst naar de schaduw onder een boom. Voor mij past die ontmoeting tussen groen en warme aardse tinten bij beschutting. Niet een letterlijk geschilderd bladerdak, maar de rust eronder. Het groen geeft de compositie houvast, terwijl het warmere midden voorkomt dat het werk alleen koel of afstandelijk wordt.

Bekijk mijn oorspronkelijke boekfoto van het Kokage-palet →

Ontdek Yoru no Yuki →

De warmte tussen zwart en ivoor

Voor Yoru no Yuki is combinatie 190 het vertrekpunt: Black, English Red en Ivory Buff. Zwart en licht ivoor vormen een duidelijk contrast, met een aardse rode kleur ertussen.

In het schilderij is de ontmoeting tussen licht en donker het meest direct zichtbaar. Een houtskoolzwart buitenvlak omhult het langgerekte midden. Daarin verschuiven lichte, warme nuances geleidelijk naar donker. Het Engelse rood uit het boek keert niet terug als een even groot, los rood vlak. De warmte van de combinatie krijgt in het schilderij een veel ingetogener karakter.

Yoru no Yuki betekent sneeuw in de nacht. Met dit werk zoek ik niet naar een witte sneeuwvlakte, maar naar het kleine beetje licht dat zichtbaar blijft wanneer het donker de omgeving overneemt. De warmte tussen zwart en ivoor maakt het contrast voor mij zachter en minder hard.

Bekijk mijn oorspronkelijke boekfoto → Het gaat om de onderste combinatie op de linkerpagina.

VAN INSPIRATIE NAAR EIGEN WERK

Van kleurvlakken naar licht in overgang

Deze drie werken laten zien waarom een boek met kleurcombinaties zoveel kan losmaken. Het geeft mij geen onderwerp dat ik hoef na te schilderen. Het biedt relaties tussen kleuren. Wat ik daarmee doe, ontstaat in mijn eigen compositie en in de sfeer die ik wil oproepen.

Op papier zijn de vlakken begrensd. In mijn schilderijen in acrylverf op paneel krijgen de overgangen juist een hoofdrol. Een buitenvlak houdt het werk bij elkaar. Binnen dat kader kan een kleur langzaam veranderen, oplichten of verdwijnen. De vele dunne lagen, ook met kleuren die onder het oppervlak blijven, maken die opbouw rijker dan een vergelijking van twee kleurstalen kan laten zien.

Daar komen mijn belangstelling voor Japanse natuur en mijn kleuronderzoek samen. Wada heeft bijgedragen aan het ontstaan van Utsuroi door mij anders naar kleurcombinaties te laten kijken. De vertaling naar ochtendgloed, beschutting en sneeuw in de nacht ontstaat vervolgens in mijn eigen maakproces, laag voor laag.

VERDER OVER KLEUR

Veelgestelde vragen over Sanzo Wada en Utsuroi

Welke kleurcombinatie gebruikte je voor Asayake?

Asayake is verbonden aan combinatie 014 uit A Dictionary of Color Combinations: Naples Yellow en Spinel Red. In mijn schilderij vertaal ik die warmte naar een koraalrood buitenvlak en zachte kleurovergangen in het midden.

Welke kleuren uit Wada’s boek horen bij Kokage?

Olive Buff, Carmine Red en Chromium Green. In Kokage komen gedempt olijfgroen en warmere roze-bruine nuances samen.

Welk palet hoort bij Yoru no Yuki?

Combinatie 190 met Black, English Red en Ivory Buff. Op mijn oorspronkelijke boekfoto is dat de onderste combinatie op de linkerpagina.

Hoe maak je de geometrische schilderijen op paneel?

Ik gebruik veel afplaktape om mijn vlakken te begrenzen en bouw het schilderij op uit vele dunne verflagen. Ik selecteer de kleuren niet alleen, maar breng ze op en voeg ze samen. Zo ontstaat binnen de geometrische opbouw ruimte voor zachte kleurovergangen.

Gebruik je ook kleuren die in het eindresultaat niet zichtbaar zijn?

Ja. Onder de kleuren die je aan het oppervlak herkent, zitten ook andere kleuren. Die onderliggende lagen geven de werken voor mij diepte en laten ze leven. Veel dunne lagen maken samen een geheel en een verhaal.

Neem je de kleurcombinaties precies over?

Ik gebruik ze als vertrekpunt. Op het paneel veranderen de verhoudingen en ontstaan nieuwe nuances. Mijn compositie, de vele dunne verflagen en de overgangen maken van de inspiratie een eigen schilderij. Het boekpalet is niet een volledige lijst van alle kleuren die ik tijdens het maakproces gebruik.

Waar kan ik de boeken bekijken?

Via de knoppen in dit artikel vind je Volume 1 en Volume 2 bij Athenaeum Scheltema. Het zijn affiliatelinks: bij een bestelling via zo’n link kan ik een commissie ontvangen.

Gerelateerde artikelen

Meer over de collectie lees je in Utsuroi: abstracte schilderijen met Japanse inspiratie. In Van boek naar doek vertel ik verder over mijn schilderproces. Wil je meer weten over het boek? Bekijk mijn gids over A Dictionary of Color Combinations.