Waarom ik schilder in dunne lagen: de kleuren die je niet meteen ziet
IN MIJN ATELIER · JORDY KOUMANS
De kleuren die je niet meteen ziet
Hoe mijn schilderijen laag voor laag ontstaan
⏱️ 8 minuten leestijd
Wanneer je naar een van mijn schilderijen kijkt, zie je misschien eerst een helder buitenvlak. Een langgerekt kleurveld. Een overgang van licht naar donker. Wat je niet meteen ziet, zijn de kleuren die daaronder zitten.
Toch horen ze bij het werk. Zonder die lagen zou het een ander schilderij zijn.
Ik bouw mijn geometrische schilderijen op paneel op uit vele dunne lagen acrylverf. Ik gebruik veel afplaktape om vlakken te begrenzen en breng kleuren niet alleen naast elkaar, maar ook over elkaar aan. Onder de tinten die je uiteindelijk herkent, zitten andere kleuren. Die opbouw geeft de werken voor mij diepte en laat ze leven.
Ik ben Jordy Koumans, de kunstenaar achter KOJO Art. Vanuit mijn atelier in Carré in Tilburg neem ik je mee in dat maakproces. Met beelden van de afgeplakte panelen, het verwijderen van de tape en mijn zelfgemaakte ophangsysteem laat ik zien hoeveel er schuilgaat achter een ogenschijnlijk rustige compositie.
01 / HET BEGIN
Een kleurpalet is een vertrekpunt, geen eindresultaat
Een schilderij kan beginnen bij een verhouding tussen kleuren. Een gedempt groen naast een warme rode tint. Licht ivoor in de buurt van zwart. Een combinatie die mijn aandacht vasthoudt, nog voordat er verf op het paneel zit.
Voor Utsuroi gaf A Dictionary of Color Combinations van Sanzo Wada mij zulke vertrekpunten. Maar kleuren selecteren is niet hetzelfde als een schilderij maken. Op een boekpagina staan ze in overzichtelijke vlakken naast elkaar. Tijdens het schilderen geef ik ze een plek, breng ik ze op en voeg ik ze samen.
Daar begint mijn eigen vertaling. Een kleur kan een groot buitenvlak worden. Een andere krijgt ruimte in het midden. En er komen kleuren bij die later niet meer als een afzonderlijke tint aan te wijzen zijn.
In mijn verhaal over Sanzo Wada en Utsuroi laat ik de paletten naast de schilderijen zien. Hier gaat het om wat daartussen gebeurt: het werk op het paneel.
MIJN KLEURENBIJBEL
A Dictionary of Color Combinations van Sanzo Wada
Uit dit boek haalde ik de kleurvertrekpunten voor Utsuroi. Wil je zelf ontdekken welke kleuren elkaar versterken? Beide delen bestel je bij Athenaeum Scheltema.
Bestel Volume 1 → Bestel Volume 2 →Dit zijn affiliate links. Bestel je via deze links, dan ontvang ik een kleine vergoeding. Voor jou verandert de prijs niet.
02 / MIJN MATERIALEN
Met welke materialen ik schilder
Mijn werkwijze hangt nauw samen met de materialen die ik gebruik. Voor de geometrische werken in dit verhaal zijn dat drie dingen: een paneel als ondergrond, acrylverf en veel afplaktape. Samen bepalen ze hoe een schilderij laag voor laag kan ontstaan.
Paneel als ondergrond
Ik schilder deze werken op paneel. Een stevige, vlakke ondergrond past bij mijn manier van werken: ik kan er strak op afplakken en de randen tussen de kleurvelden blijven helder. Aan de achterkant krijgt het paneel later nog een houten afstandhouder, maar daarover lees je verderop meer.
Acrylverf voor vele dunne lagen
Voor mijn schilderijen op paneel gebruik ik acrylverf. Acrylverf droogt relatief snel, en dat is voor mij essentieel. Iedere laag moet droog zijn voordat ik er een nieuwe kleur overheen zet of de tape weer verwijder. Zo kan ik blijven bouwen, laag over laag, zonder dat de kleuren ongewild in elkaar overlopen.
Acrylverf is bovendien met water te verdunnen. Daardoor leent hij zich goed voor dunne lagen, waarin wat eronder zit blijft meedoen in het eindresultaat. Dat is precies waar mijn werk om draait: niet één dikke laag kleur, maar een opbouw waarin de onderliggende tinten hun rol houden.
Ik werk niet met één vast merk. Ik gebruik verschillende merken acrylverf door elkaar, onder andere Winsor & Newton, Amsterdam en Rembrandt. Zo kan ik kiezen uit een breed palet aan tinten en de kleuren vinden die ik voor een werk zoek.
MIJN VERFTIP
Zelf aan de slag met acrylverf?
Wil je zelf experimenteren met dunne lagen en geometrische kleurvlakken? Amsterdam acrylverf is een van de merken die ik zelf gebruik. Bij De Verfzaak koop je Amsterdam voor een mooie prijs. Zo heb je kwaliteitsverf zonder dat je er de hoofdprijs voor betaalt.
Wil je een stap verder? Daar vind je ook Rembrandt en Van Gogh, voor nog hogere kwaliteit. Alle verf bij De Verfzaak is scherp geprijsd en ze hebben zeer regelmatig mooie acties en promoties.
Bekijk acrylverf bij De Verfzaak →Dit is een affiliate link. Bestel je via deze link, dan ontvang ik een kleine vergoeding. Voor jou verandert de prijs niet.
Afplaktape voor de geometrie
Het derde materiaal dat je in bijna ieder werk terugziet, is afplaktape. Die is zo bepalend voor de vorm van mijn schilderijen dat ik er hieronder een eigen hoofdstuk aan wijd.
03 / VORM EN RUIMTE
Geometrisch werken op paneel
Ik werk geometrisch op paneel. De compositie heeft een duidelijke opbouw: vlakken, grenzen en verhoudingen. Die structuur geeft mijn kleuren een plek.
In de atelierbeelden hieronder zie je de werken tijdens het maakproces. De paarse afplaktape maakt de begrenzing van de kleurvelden zichtbaar. Binnen die duidelijke vlakken ontstaan juist zachte nuances.
In het voltooide Asayake zie je bijvoorbeeld een helder buitenvlak rond een zachter midden. De vorm is duidelijk, maar binnen die vorm blijven de kleuren bewegen. Voor mij hoeven geometrie en zachtheid elkaar niet uit te sluiten.
Afplaktape geeft mijn kleuren een grens
Bij mijn geometrische werkwijze gebruik ik veel afplaktape. Daarmee begrens ik vlakken en werk ik aan de strakke opbouw van het schilderij. Het is een praktisch hulpmiddel dat een belangrijke rol speelt in hoe de compositie vorm krijgt.
De tape helpt me om duidelijk te maken waar een vlak eindigt en waar een ander begint. Binnen die afgebakende ruimte kan ik juist met zachtere overgangen werken. Een heldere rand en een subtiel kleurverloop vertellen niet hetzelfde, maar kunnen elkaar wel versterken.
Op het tweede atelierbeeld trek ik de paarse tape los langs een kleurveld. De tape maakt plaats voor de rand die tijdens het schilderen afgeschermd was. Het handwerk achter de geometrie wordt hier heel concreet.
De geometrie geeft houvast. Binnen die grenzen krijgen mijn kleuren ruimte.
Wat er uiteindelijk rustig en vanzelfsprekend uitziet, ontstaat dus niet alleen door een paar kleuren te kiezen. Ook het afbakenen en opbouwen van de vlakken hoort bij het werk.
04 / ONDER HET OPPERVLAK
De kleuren onder de kleuren
Als je de kleuren van een voltooid schilderij zou benoemen, krijg je niet automatisch een lijst van alle kleuren die ik ervoor heb gebruikt. Dat vind ik een belangrijk verschil.
Mijn werken worden in vele lagen opgebouwd. Niet alleen met de kleuren die je uiteindelijk ziet, maar ook met andere kleuren die eronder zitten. Ze verdwijnen misschien als herkenbaar vlak uit beeld, maar zijn daarmee niet onbelangrijk geworden.
Die onderliggende kleuren geven de werken voor mij diepte en laten ze leven. Wat je aan het oppervlak ziet, is het resultaat van een hele opbouw. Niet één losse laag die het verhaal in haar eentje vertelt.
Ik hoef niet iedere onderliggende kleur afzonderlijk terug te zien om te weten dat hij erbij hoort. Het werk is ook ontstaan uit die eerdere lagen. Daarom kan een eenvoudige opsomming van de zichtbare kleuren nooit helemaal beschrijven wat er op het paneel is gebeurd.
De atelierbeelden laten het afplakken en de zichtbare kleurvelden zien. Ze zijn geen overzicht van alle afzonderlijke onderlagen.
Veel dunne lagen maken een geheel
Het gaat mij niet alleen om welke kleuren ik kies, maar ook om hoe ik ze aanbreng en samenvoeg. De schilderijen ontstaan uit vele dunne lagen. Iedere laag maakt deel uit van wat het geheel uiteindelijk wordt.
Dat is iets anders dan een kleurstaal groter maken. Een palet toont een mogelijkheid. In de verf krijgt die mogelijkheid een eigen opbouw. De kleuren komen naast elkaar en over elkaar te liggen, binnen de geometrie die ik op het paneel aanbreng.
Veel dunne lagen maken een geheel en een verhaal.
Die zin vat voor mij samen waarom het maakproces ertoe doet. De laatste aanblik is niet los te zien van wat eraan voorafging. Ook wat je niet meteen ziet, draagt bij aan het karakter van het schilderij.
Bij Utsuroi sluit dat aan bij de overgang waarnaar ik zoek. Niet alleen de overgang tussen twee zichtbare kleuren, maar ook de opbouw van een werk dat laag voor laag ontstaat.
05 / OOK DE ACHTERKANT DOET MEE
Mijn zelfgemaakte ophangsysteem: ruimte achter het paneel
Het maakproces stopt voor mij niet bij de voorkant. Voor deze paneelschilderijen heb ik een eigen ophangsysteem ontwikkeld. Aan de achterkant zit een houten afstandhouder van 3 cm. Die houdt het paneel evenwijdig aan de wand, met ruimte tussen het schilderij en de muur.
Daardoor lijkt het werk iets los te komen van de wand. De ruimte erachter geeft de presentatie een zwevend, ruimtelijk karakter. Niet alleen de geschilderde vlakken, maar ook de afstand tot de muur speelt mee in hoe je het werk ervaart.
Pruisisch blauw en schaduw
Ook die achterkant schilder ik: Pruisisch blauw. Samen met de afstand tot de wand hoort de donkere schaduwwerking bij de presentatie van het werk. De compositie eindigt voor mij niet helemaal bij de buitenrand van het paneel.
Het past bij wat ik aan de voorkant zoek. Een duidelijke vorm, maar geen vlak beeld. De lagen geven diepte aan de kleur; de ruimte achter het schilderij geeft het werk een andere aanwezigheid aan de muur.
06 / LANGER KIJKEN
Van dichtbij zie je een ander schilderij
Van een afstand zie je eerst het geheel. De verhouding tussen licht en donker. Een buitenvlak rond een langgerekt midden. De compositie die het werk bij elkaar houdt.
Van dichterbij kun je je aandacht verleggen. Niet alleen: welke kleur is dit? Maar ook: waar verandert hij? Welke nuance zit tussen het lichte en het donkere deel?
In Yoru no Yuki kun je bijvoorbeeld met je blik het verloop van licht naar donker volgen. De zichtbare overgang is een uitnodiging om langer te kijken, niet een volledige uitleg van alle lagen eronder.
Kijken voorbij de bovenste laag
Je hoeft niet te weten welke kleur als eerste op het paneel kwam om een schilderij te ervaren. En je hoeft niet iedere laag te kunnen aanwijzen. Maar de gedachte dat er meer aanwezig is dan je meteen ziet, kan wel een andere manier van kijken openen.
Voor mij is een voltooid werk geen verzameling losse kleuren. Het is wat er gebeurt wanneer de gekozen tinten, de geometrie en de vele dunne lagen samenkomen.
Misschien is dat ook hoe ik hoop dat je ernaar kijkt: niet alleen naar een kleur, maar naar alles wat erin samenkomt.
Ontdek de lagen in Utsuroi
Bekijk mijn originele schilderijen en neem de tijd voor de kleuren en overgangen. Je kunt een werk persoonlijk ophalen in mijn atelier in Carré in Tilburg. Ik verzend ook wereldwijd.
Bekijk de Utsuroi-collectie →WAARMEE IK WERK
Mijn verf en mijn kleurenboek
Acrylverf van Amsterdam, Rembrandt en Van Gogh vind je scherp geprijsd bij De Verfzaak, met zeer regelmatig mooie acties. A Dictionary of Color Combinations van Sanzo Wada bestel je bij Athenaeum Scheltema.
Acrylverf bij De Verfzaak → Sanzo Wada bij Athenaeum →Affiliate links: bestel je via deze links, dan ontvang ik een kleine vergoeding. Voor jou verandert de prijs niet.
Veelgestelde vragen over mijn schilderproces
Hoe bouw je je schilderijen op paneel op?
Ik werk geometrisch op paneel en bouw mijn schilderijen op uit vele dunne verflagen. Ik selecteer kleuren, breng ze op en voeg ze samen. Daarbij gebruik ik ook kleuren die later niet meer afzonderlijk zichtbaar zijn.
Welke verf gebruik je voor je schilderijen op paneel?
Voor mijn geometrische werken op paneel gebruik ik acrylverf van verschillende merken, onder andere Winsor & Newton, Amsterdam en Rembrandt. Acrylverf droogt relatief snel en is met water te verdunnen, waardoor ik vele dunne lagen over elkaar kan opbouwen en tussendoor opnieuw kan afplakken. Wil je zelf met acrylverf beginnen? Amsterdam is een mooie keuze: kwaliteitsverf voor een goede prijs. Voor nog hogere kwaliteit kun je kiezen voor Rembrandt of Van Gogh. Alle drie vind je bij De Verfzaak, scherp geprijsd en met zeer regelmatig goede acties. Bekijk dan het acrylverf-aanbod van De Verfzaak (affiliate link).
Waarvoor gebruik je afplaktape?
Ik gebruik veel afplaktape om vlakken te begrenzen en de geometrische opbouw te maken. Binnen die heldere grenzen werk ik met zachtere kleurovergangen.
Waarom gebruik je kleuren die later niet meer zichtbaar zijn?
Die onderliggende kleuren zijn onderdeel van de opbouw. Ze geven de werken voor mij diepte en laten ze leven. Het eindresultaat ontstaat uit alle lagen samen, niet alleen uit de kleuren aan het oppervlak.
Hoeveel lagen heeft een schilderij?
Ik omschrijf mijn werkwijze als een opbouw in vele dunne lagen. Het gaat mij in dit verhaal niet om een vast aantal, maar om wat die lagen samen aan het schilderij bijdragen.
Hoe ontstaat het zwevende effect aan de wand?
Mijn zelfgemaakte ophangsysteem heeft een houten afstandhouder van 3 cm aan de achterkant. Die houdt het paneel evenwijdig aan de wand, met ruimte erachter. Ook de Pruisisch blauwe achterkant en de schaduwwerking horen bij de presentatie.
Zijn de afbeeldingen in dit artikel procesfoto’s?
De twee atelierbeelden laten de afgeplakte panelen en het verwijderen van de tape zien. De beelden van het ophangsysteem zijn met AI bewerkt op basis van mijn eigen foto’s. Daarnaast toon ik het voltooide Yoru no Yuki. De beelden laten niet iedere afzonderlijke verflaag zien.
Gerelateerde artikelen
Wil je verder lezen over de inspiratie achter deze werken? In Van Sanzo Wada naar Utsuroi leg ik de kleurpaletten naast mijn schilderijen. Het verhaal achter de collectie lees je in Utsuroi: abstracte schilderijen met Japanse inspiratie. Meer over mijn kleuronderzoek vind je in Van boek naar doek.
Over mij en KOJO Art
Ik ben Jordy Koumans. KOJO Art is de merknaam waaronder ik schilder en verkoop. Vanuit mijn atelier in Carré in Tilburg maak ik originele schilderijen waarin kleur, compositie en sfeer samenkomen.
Met mijn werk nodig ik je uit om iets langer te blijven kijken. Naar een overgang, naar een nuance en naar wat er achter een ogenschijnlijk eenvoudig vlak schuilgaat.
